İlber Ortaylı’nın “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” isimli eseri Türkiye’de “Geç Osmanlı Dönemi” dış politikası üzerine yazılmış klasik çalışmalar arasında yer alıyor. Diplomatik ilişkiler ve kurumsal dönüşüm üzerine odaklanan klasik diplomasi ve kurum tarihi yaklaşımı çerçevesinde şekillenen bir eser olma niteliği taşıyan bu çalışma Türk-Alman ilişkileri açısından Türk tarih yazımında temel başvuru kaynaklarından birisidir.
Kitabın tarihçilik açısından en önemli katkısı, bugün dahi halk nezdinde yanlış ve eksik bilinen, yorumlanan “Geç Osmanlı Dönemi” Türk-Alman ilişkilerine çok boyutlu bir bakış açısı sunarak indirgemeci davranışların tam karşısında yer alıyor olmasıdır. Kitap yalnızca Osmanlı İmparatorluğu’nun modernleşmesini değil siyasi birliğini sağlayan Alman İmparatorluğu’nun Orta Doğu-Balkanlar ve Uzak Doğu’daki siyasi ve iktisadi nüfuzunu arttırma ve diğer büyük güçlerle olan rekabetine de değinerek Türk-Alman ilişkilerindeki Alman perspektifinin ve motivasyonlarının daha iyi anlaşılmasına olanak sağlayacak sağlam bir altyapı oluşturuyor.
Ortaylı bu eserinde yaygın kanının aksine Türk-Alman ilişkilerini yalnızca bir askeri ittifak olmaktan çok modernleşme ekseninde bürokratik ve iktisadi bazı ortak atılım ve planların da eyleme konulduğu ve Osmanlı İmparatorluğu’nun kesinlikle Alman İmparatorluğu’nun güdümüne girmiş pasif bir güç olmadığını, aksine her ne kadar güç eşitsizlikleri de olsa iki tarafın da bilinçli politikalarının ve çıkarlarının bir sonucu olarak bu ittifakın geliştiğini aktarıyor. Ortaylı ayrıca Alman nüfuzunun yalnızca diplomatik ilişkilerle sınırlı olmadığını Osmanlı ordusunda görev yapan Alman askerî uzmanlar, Osmanlı topraklarında faaliyet gösteren Alman tüccarlar ve çeşitli Alman toplulukları aracılığıyla da şekillendiğini ortaya koymaktadır.
Özetle bu çerçevede Ortaylı’nın eseri, Türk-Alman ilişkilerini savaş dönemi ittifakının ötesine taşıyarak, diplomasi, modernleşme ve büyük güç rekabeti ekseninde değerlendiren klasik ve kapsamlı bir çalışma niteliği taşımaktadır.
Kitabı Değerlendiren: Emre Erçin – ODAP Stajyeri
