Doğu Asya güvenlik politikaları uzmanı John W. Lewis ve Çin stratejik araştırmacısı Xue Litai tarafından kaleme alınan China Builds the Bomb adlı eser, Çin Halk Cumhuriyeti’nin nükleer silah kapasitesi geliştirme sürecini arşiv belgeleri ve askeri veriler ışığında ele alan bir çalışmadır.
Eser, sanayileşme düzeyinin son derece yetersiz olduğu bir dönemde Pekin yönetiminin nükleer karar alma sürecini doğrudan varoluşsal güvenlik ihtiyacıyla açıklar. Kore Savaşı ve Tayvan Boğazı krizlerinde ABD’den algılanan nükleer tehdit, Mao Zedong liderliğini 1955 yılında 02 Kodlu Proje ile somut bir nükleer caydırıcılık stratejisine yöneltmiştir.
19. yüzyıldan itibaren Batılı ve Japon güçlerin baskısıyla yarı-sömürge statüsüne gerileyen bir ülkenin bu teknolojik sıçramayı başarması ise kitabın temel odağını oluşturur. Yazarlar bu tarihsel dönüşümü; katı bürokratik örgütlenme, yurt dışında eğitim almış Çinli bilim insanlarının ülkeye kazandırılması ve kıt kaynakların tek bir stratejik amaca odaklanmasıyla açıklar.
Nitekim 1960’ta Çin-Sovyet ayrışması sonucu Sovyet teknik desteğinin tamamen kesilmesi bu mekanizmayı test etmiş; Lop Nur’daki test sahasında yürütülen 596 Projesi kapsamında, 16 Ekim 1964’te ilk başarılı uranyum testi yerli imkânlarla gerçekleştirilmiştir.
Yazarlara göre bu başarı, Çin’in büyük güç statüsünü tescilleyerek Doğu Asya’daki güç dengesini kökten değiştirmiş ve günümüzün çok kutuplu küresel güvenlik mimarisinin temellerini atmıştır. Sonuç olarak eser, kırılgan bir ülkenin ulusal kararlılıkla küresel bir aktöre dönüşümünü belgelendirerek Soğuk Savaş ve caydırıcılık üzerine çalışanlar için temel bir kaynak niteliği taşımaktadır.
Kitabı Değerlendiren: Sıla Akgül – ODAP Araştırma Asistanı
