Uluslararası ilişkiler ve siyaset bilimi alanında çalışmalarıyla tanınan akademisyen Şener Aktürk’ün Modern Dünyanın Kökenleri adlı eseri, modern uluslararası sistemin ortaya çıkışını tarihsel, siyasal ve toplumsal dönüşümler üzerinden ele alan kapsamlı bir inceleme sunmaktadır. Yazar, modern dünyanın yalnızca siyasi olaylarla değil; ekonomik değişimler ve toplumsal hareketlerin etkisiyle şekillendiğini vurgulamaktadır. Bu kapsamda kitap, modern uluslararası düzenin tarihsel süreçte gerçekleşen çok katmanlı dönüşümlerin ürünü olduğunu ortaya koymaktadır.
Eser, Orta Çağ’ın sonundan itibaren feodalizmin çözülüşü, merkezi krallıkların yükselişi ve genişleyen ticaret ağlarının modern dünya düzenini nasıl şekillendirdiğini ekonomi-politik bir perspektifle incelemektedir. Bu sürecin kurumsal zirvesi olan 1648 Westphalia Barışı, egemen devlet modelini ve “iç işlerine müdahale etmeme” ilkesini yerleştirerek, uluslararası ilişkilerin devlet merkezli yapıya evrilmesinde belirleyici rol oynamıştır.
Kitapta Batı Avrupa’da dinsel homojenliğin oluşturulması süreci de modern dünyanın şekillenmesinde önemli bir unsur olarak ele alınmaktadır. Şener Aktürk, Orta Çağ’ın sonlarından itibaren Batı Avrupa’da Hristiyanlık dışındaki dini toplulukların giderek dışlandığını ve bunun zamanla siyasal düzenin temel unsurlarından biri hâline geldiğini belirtmektedir. Yazara göre Müslümanların ve Yahudilerin Batı Avrupa’dan tasfiye edilmesi bu sürecin önemli örnekleri arasında yer almaktadır.
Özellikle İber Yarımadası’nda Müslüman hâkimiyetinin sona ermesiyle sonuçlanan Reconquista süreci ve ardından 1492’de Yahudilerin İspanya’dan sürgün edilmesi, Avrupa’da dinsel farklılıklara yönelik dışlayıcı politikaların belirgin örnekleri olarak gösterilmektedir. Bu dönemde Hristiyan kimliğinin siyasal aidiyetle iç içe geçmesi, farklı dini toplulukların “öteki” olarak konumlandırılmasına yol açmış ve Avrupa’da giderek daha homojen bir dini ve siyasi yapı oluşmasına zemin hazırlamıştır. Dahası, 18. ve 19. yüzyıllarda ivme kazanan milliyetçilik ideolojisi, çok uluslu imparatorlukların çözülmesini ve ulus-devlet modelinin küresel ölçekte yayılmasını sağlayarak modern devlet sisteminin nihai formuna ulaşmasında belirleyici bir rol oynamıştır.
Sonuç olarak Modern Dünyanın Kökenleri, modern uluslararası düzenin tarihsel temellerini anlamak açısından önemli bir perspektif sunmaktadır. Aktürk’ün çalışması, siyasal, ekonomik ve ideolojik dönüşümlerin birbirleriyle nasıl etkileşime girerek modern dünyayı şekillendirdiğini ortaya koyarak okuyucuya kapsamlı bir tarihsel analiz sunmaktadır.
Analiz Yazarı : Aslı Türkmen (ODAP Stajyeri)
