Stephen M. Walt, halen Harvard Üniversitesi’nde eğitim vermekte olan, uluslararası ilişkiler alanında realist okulun neorealist kanadının günümüzdeki en önde gelen isimlerinden biridir. Walt’ın The Origins of Alliances (İttifakların Kökenleri) adlı kitabı, dikkate değer bir örnektir. Eser, ittifakların temel sebeplerin tespit edilmeye çalışıldığı bir deney olup klasik realist güç dengesi teorisinin eksikliklerinin tehdit dengesi teorisiyle kapatılmasını ortaya koyar.
Walt, güç dengesi teorisini de içine alan tehdit dengesi teorisinde devletlerin ittifak kurmalarında toplam gücün büyük etkisi olduğunu kabul etmektedir ancak bu etkenin tek başına yeterli olmadığı düşüncesiyle Kenneth Waltz’ın güç dengesi teorisinden ayrılmaktadır. Toplam güç dışında coğrafi yakınlık, algılanan niyet ve saldırı kapasitesi de bir ülkenin tehdit seviyesini belirleyen unsurlar olarak sunulmaktadır. Yazar, Avrupa’daki sistemden yola çıkılarak türetilen bu varsayımları test etmek amacıyla Soğuk Savaş döneminde 1955-1979 yıllarındaki Orta Doğu diplomasisini ampirik bir alan olarak kullanmaktadır. Yazarın vardığı sonuçlar şunlardır. Devletler, genelde algıladıkları en büyük tehdide karşı dengeleme yapar. Eklemlenme yapması ise çok istisnai koşullarda ortaya çıkar. Çünkü dengeleme yapmak, karşı tarafın niyetinden emin olunamayan zamanlarda daima daha güvenli bir seçenektir; Arap hükümetleri de tecrübesizliklerinden aynı yönde hareket etmiştir.
İdeoloji, dış yardım ve ülke içine sızma girişimleri ikincil etkenlerdir. Kitabın genel değerlendirilmesinde ise çalışmanın, güç ile tehdit arasındaki ilişkiyi ampirik verilerle işleyip teorik zemine oturtarak uluslararası ilişkiler alanında yeni bir sayfa açan bir eser olduğu görülmektedir.
Yeni teorinin özü kitapta geçen şu alıntıyla açıklanabilir:
‘’Ana nokta açıktır: Tehdit dengesi teorisi güç dengesi teorisinden üstündür. Tehdidin birbiriyle ilişkili fakat değişik kaynaklarının etkisini incelemek yalnızca toplam güç kapasitelerinin dağılımına odaklanmaktan ziyade ittifaklarının oluşumu hakkında daha ikna edici bir açıklama sunar.’’
Kitabı Değerlendiren: Muhammet Hakkı Akbaş | ODAP Merkezi Stajyeri
